مقدّمهء مناظرهء وهم و خيال تا قضيّه به آن انجاميد كه شيخ در وقتى كه حضرت سلطنت پناه معشوقى بساط مباسطت گستريده او را به بارگاه مخاطبت بار داد در طىّ رفع اوضاع مملكت و عرض اختلالى كه در مبانى ضبط آن به سبب وهم واقع مىشود حكايت جرأتى كه او را شده و جسارتى كه در هر باب مىنمايد در ايّام اين دولت ، به مسامع عليّه رسانيد ؛ يعنى : پيشتر از آنكه آفتاب لطائف تاب حضرت معشوقى سايهء التفات برين خراب‌آباد اندازد ، هر آفريده به شغلى كه منوط به وى بود و در حوصلهء اقتدار او همان ، قيام مىنمود ، هرآينه ساير اوضاع مملكت در رشتهء انتظام بود و اكثر احوالش بر نهج استقامت مىگذشت ؛ كنون به ميامن وفور عاطفت و شمول [ 472 الف ] مرحمت مخدومى ، نهال دولتشان بالا گرفت و بنياد سركشى نهاده پاى جسارت از گليم مرتبه و قدر خويش پيش مىكشند ؛ سيّما وهم كه پيشتر ازين ، به غير از اشراف ديوان حركات و نظر در جزئيّات آن معانى كه به دو تعلّق دارد ، در هيچ قضيّهء ديگر دخل نداشت « 1 » و هر چه در تحقيق « 1 » كلّيات حقايق و تبيين امّهات دقايق ، خيال را ازآن‌رو كه انشاى ديوان تصوير و تمثيل ، تعلّق به او دارد و لطائف معانى خفيّه بىوساطت كثايف قوالب صورى ، عرضهء تحقيق و تبيين نمىتواند شد بيشترك ازو دخل داشت . و او نيز هر چند سر از طوق مطاوعت پيچيده ، الّا هرگز پاى از دايرهء ادب بيرون ننهاد و در مقام مقاومت نايستاد به خلاف وهم كه با وجود قصور رتبت و قلّت بضاعت ، در امّهات حقايق و كلّيّات ابواب معارف به دعوى معارضه پيش مىآيد « 2 » . أعلّمه الرّماية كلّ يوم * فلمّا استدّ « 3 » ساعده رماني و بدتر آنكه « 4 » قضايايى كه به دو رجوع رفته ، پس « 4 » پشت اعراض گذاشته مهمل مىماند . اگر انحرافى در قامت استقامت احوال مملكت پيدا شود ، ازين ممرّ خواهد بود « 5 » ؛

--> ( 1 - 1 ) . E : و در تحقيق ( 2 ) . B : همىآيد ؛ F : + بيت ؛ G و J : + شعر ( 3 ) . B , C , F و G : اشتدّ ( 4 - 4 ) . F : قضاياى رجوع به دو رفته و جلايل معارف در . . . ( 5 ) . B : + ع ؛ F و J : + مصراع